4e Docentendag Financiële educatie: ‘Laat jongeren vooral zelf nadenken én doen’

Op maandag 5 oktober vond in Amersfoort de Docentendag van geldlessen.nl plaats. 250 docenten uit het voortgezet onderwijs en het mbo lieten zich inspireren door de vele mogelijkheden om financiële educatie te integreren in hun onderwijsprogramma. Aansluiten bij de interesse van jongeren en vooraf goed nadenken over doelen en randvoorwaarden kwamen naar voren als belangrijke succesfactoren van financiële educatie.

Na eerdere edities in Arnhem, Zwolle en Amsterdam was dit de vierde editie van de docentendag. In de Eenhoorn in Amersfoort heette Jochem Valkema, programmamanager Onderwijs bij Wijzer in geldzaken, de docenten welkom. Hij onderstreepte nog eens het belang van financiële educatie en het delen van kennis en ervaring hierover. Ook had hij een nieuwtje: de nieuwe keuzehulp lesmateriaal, die precies op deze Dag van de leraar online kwam. 

Interesses van kinderen centraal

Vervolgens was het woord aan Erwin Eijben, docent op het Talland College (Mbo). Hij vond het maar vreemd dat financiële educatie geen vaste plek had in het onderwijsprogramma van zijn school en besloot daar iets aan te doen. Bij het lesmateriaal dat hij zelf ontwikkelde, zette hij de interesses van zijn studenten centraal. “Als je het ze zelf vraagt willen ze bijvoorbeeld meer weten over de zorgverzekering, omdat hun moeder daar de hele tijd over zeurt. Maar ook over het kopen van een huis of een auto en wat daarbij komt kijken. Via geldlessen.nl heb ik bestaande informatie en les-vormen verzameld. Dat hebben we verwerkt in het curriculum.”

Het Talland College koos er bewust voor om één periode per jaar het vak burgerschap anders op het rooster te zetten, onder de naam: Geldzaken. Erwin: “Met zo’n titel gaan de koppies meteen omhoog.” Een andere bewuste keuze was om studenten vooral zelf na te laten denken én te doen. “We geven ze bijvoorbeeld de opdracht om online naar een auto te zoeken en daarbij ook een verzekering te kiezen. Dan merken ze dat je met een Audi A6 inclusief wegenbelasting zo 620 euro per maand kwijt bent. Ze trekken dan zelf de conclusie dat zo’n dure auto misschien toch niet zo’n slimme keuze is…”

De wondere wereld van het puberbrein

De volgende spreker was geen docent, maar een ervaringsdeskundige: de schrijver, podcastmaker en theatermaker Kluun, bekend van de bestseller Help, ik heb een puber!. Dat jongeren het moeilijk vinden om goed met geld om te gaan, is volgens hem niet zo vreemd. “Toen ik zelf puber was betaalden we alles nog met cash. ‘As’t op is is t gedoan’, zei mijn vader altijd. Sindsdien kregen we girobetaalkaarten, pinpassen, tikkies, crypto en Klarna. En in het puberbrein gebeurde er al die tijd… niets! Op psychisch en emotioneel vlak zijn ze nog precies hetzelfde als 50 jaar geleden. Op ‘instant beloning’ gaan pubers nog steeds heel goed, maar nu in een heel andere wereld.”

Volgens Kluun is het belangrijk om niet tegen, maar mét jongeren over geld te praten. “Vaak luisteren ze toch niet. Je kunt dus maar beter open en eerlijk vragen stellen. En probeer je niet overal druk over te maken. Laat ze soms maar gewoon hun neus stoten, maar bied op de juiste momenten wel een vangnet.” Ten slotte adviseerde hij ook wat mededogen te tonen. “Die arme kinderen met hun puberbrein en al die betaalmogelijkheden die we vroeger nog niet hadden. Ik geef het je te doen…”

In een kwartiertje een paar honderd euro verdienen

Met dat inzicht gingen de deelnemers uiteen in groepen om zelf aan de slag te gaan. Docenten konden kiezen uit een ruim aanbod workshops en werksessies. Van een training van het Nibud over het organiseren van een ouderavond tot een twee uur durende werksessie over het opzetten van een complete leerlijn verzorgd door de Hogeschool van Amsterdam. Ook konden ze een pitch‑arena bezoeken waarin verschillende organisaties hun lesmaterialen, trainingen en andere diensten presenteerden.

Oscar de Grave, projectmanager Week van het geld bij Wijzer in geldzaken, gaf een workshop over het organiseren van een projectweek. In vier groepjes lieten deelnemers zich inspireren door verschillende ‘schoolvoorbeelden’ uit de praktijk. Zoals het initiatief van een mbo-school in Amersfoort om een ‘aangiftedag’ te organiseren: een dag waarop studenten van financiële of sociale opleidingen hun medestudenten te helpen met het doen van aangifte. Een docent: “Ik probeer leerlingen regelmatig te stimuleren hun belastingaangifte te doen. In een kwartiertje kunnen ze daar soms een paar honderd euro mee verdienen. Met een brede aangiftedag krijgt zo’n boodschap een veel groter bereik.”

Al brainstormend kwamen de docenten op verschillende vervolgideeën, zoals een scoreboard dat realtime toont hoeveel geld leerlingen ‘verdienden’ met een teruggave; geld wat anders was blijven liggen. Ook ging het over randvoorwaarden, want hoe zit het bijvoorbeeld met privacy, als studenten elkaars aangifte kunnen inzien?  Zo kwamen de deelnemers stap voor stap van een idee tot een praktische aanpak.

‘Wees je bewust van je blinde vlek’

In de workshop van Firda, een mbo-school met locaties Friesland en Noord-Flevoland, kwam ervaringsdeskundige schulden Lindsay Stegenga aan het woord. Zij vertelde hoe ze in armoede was opgegroeid, haar problemen jarenlang kon verhullen en uiteindelijk werd geconfronteerd met een dwangbevel. Deelnemers mochten haar alles vragen. Over de oorzaken én hoe ze er weer bovenop kwam. Perspectief was hierbij het sleutelwoord, vertelde ze. “Uiteindelijk ben ik een opleiding gaan doen en trof ik een docent die me vroeg: wat heb je nodig? Iemand die in je gelooft en die je kunt vertrouwen. Dat was wat ik nodig had.”

Na het verhaal van Lindsay werden de deelnemers uitgedaagd om op zoek te gaan naar hun eigen blinde vlekken en aannames. De boodschap: succes wordt niet alleen bereikt door iemands inzet, maar ook door context.

Wat hebben we nodig?

Zo was er genoeg om over na te praten bij de borrel én om mee te nemen naar de eigen school. Want misschien was dit wel de rode draad dit jaar: verzamel niet alleen goede ideeën en ervaringen, maar ga uit van je eigen situatie. “Ik zie bij ons veel 15-jarigen zwartwerken en soms zelfs betrokken raken bij ondermijnende criminaliteit”, vertelde een docent tijdens een van de workshops. “Dat geeft ons een helder doel: jongeren laten beseffen wat voor hun leeftijd een normaal salaris is.”

Bovendien moeten de middelen en randvoorwaarden niet worden onderschat: wat heb je nodig om je lesidee ook daadwerkelijk succesvol uit te voeren? Dat kan een slimme samenwerking met een kennisinstelling zijn, maar ook het perspectief van een ervaringsdeskundige. Firda koos er uiteindelijk voor om ‘hun’ ervaringsdeskundige’ actief te betrekken bij het hele traject door haar in te huren. Van het delen van haar ervaringen met leerlingen tot meedenken over het onderwijsmateriaal en het schoolbeleid.