Spinoza Lyceum verankert financiële educatie in het curriculum

Hoe zorg je dat leerlingen niet alleen kennis hebben over geld, maar daar ook naar handelen? Op het Spinoza Lyceum in Amsterdam werken docenten aan een doorlopende leerlijn financiële educatie. Die moet jongeren weerbaar maken tegen financiële verleidingen, nu en straks. Sanne Patijn, docent economie en coördinator financiële educatie, vertelt hoe de school dat heeft aangepakt.

Patijn: “Bijna twee jaar geleden kregen wij een uitnodiging om een subsidieaanvraag te doen. We vonden het een gemis dat financiële educatie niet in ons curriculum zat. Sommige geldthema's kwamen nauwelijks structureel terug in ons onderwijs. De subsidie was voor ons het startpunt om er verder mee aan de slag te gaan.

Het doel van ons project is helder: we willen structurele aandacht voor financiële educatie op onze school. Geen losse lessen of projectweken, maar een doorlopende leerlijn die financiële educatie verankert in ons onderwijs. Dat vraagt veel van een school. Voorafgaand hebben we daarom een enquête onder docenten en leerlingen gehouden. We vroegen: wat doen we al, wat missen we en welke thema’s leven het meest bij de leerlingen op onze school? Voor ons als sectie economie betekende het dat we moesten investeren in onze expertise. We hebben daarom verschillende trainingen gevolgd, een leergang financiële educatie gedaan en ons verdiept in bestaand onderzoek en lesmateriaal. We kwamen erachter dat er al ontzettend veel lesmateriaal beschikbaar is: je ziet bijna door de bomen het bos niet meer.”

“Die voorbereiding hielp ons bij het formuleren van onze visie op het onderwerp. Voor ons gaat financiële educatie over meer dan kennis over geld alleen. Geld is een beladen onderwerp. Het raakt aan status, vrijheid, veiligheid en soms ook schaamte. Juist in gezinnen met financiële stress wordt er vaak niet over geld gesproken. Tegelijkertijd krijgen jongeren te maken met verschillende financiële verleidingen zoals achteraf betalen, online gokken, crypto beleggen en finfluencers.

Uiteindelijk willen we onze leerlingen voorbereiden op de complexe financiële wereld met risico’s en verleidingen en hen helpen om financieel gezond gedrag te ontwikkelen. Begrijpen ze bijvoorbeeld wat het effect van maximaal lenen is op hun toekomst?  Zijn ze zich ervan bewust dat zij als geldezel worden ingezet? Weten zij dat dat strafbaar is en wat de gevolgen zijn? Dat is waar financiële zelfredzaamheid voor ons over gaat.

Op basis van de resultaten van de enquête en onze visie zijn we gestart met het opzetten van een leerlijn. We bepaalden onze leerdoelen aan de hand van de vier hoofdthema’s van het Nibud. Vervolgens hebben we het programma opgesteld voor de doorlopende leerlijn ‘financiële geletterdheid’. We haalden hiervoor inspiratie uit het promotieonderzoek ‘You can’t just spend all the money you have’ van Aisa Amagir. Dat onderzoek maakt duidelijk dat voor het verankeren van een belangrijk onderwerp als geld, de kracht in de herhaling zit.”

“De focus van onze leerlijn ligt op de onderbouw en de eindexamenjaren. Zo krijgen leerlingen in de onderbouw het onderwerp vroeg mee, wanneer het vak economie nog verplicht is. In 3 havo en 3 vwo zijn we inmiddels begonnen met een pilot. Later volgt ook 2 mavo. In een aaneengesloten programma van negen weken behandelen we in twaalf lessen de onderwerpen budgetteren, financiële keuzes maken, achteraf betalen, online verleidingen, gokken, beleggen en geldezels. In de examenjaren richten we ons op het onderwerp Financieel Volwassen. We bereiden leerlingen dan voor op de financiële keuzes op het moment dat ze achttien worden.

De lessen zijn primair onderdeel van de lessen economie, maar we zoeken ook de verbinding met andere vakken. We willen de thema’s nadrukkelijk laten terugkomen in andere leerjaren, bij andere vakken en in de mentorlessen. Het zoeken van die verbinding is uitdagend. In het voortgezet onderwijs werk je namelijk met secties en aparte vakken. Draagvlak is in woorden vaak groot, maar in de praktijk moet het ook passen in roosters, jaartaken en formatie. Dat vraagt om duidelijke afspraken, inzet van taakuren en steun van de schoolleiding. Het is dus een flinke logistieke puzzel.”

“We werken met een combinatie van zelfontwikkeld en bestaand lesmateriaal. Daarbij spelen gastlessen een belangrijke rol, gesubsidieerd vanuit de gemeente Amsterdam. Die lessen worden gegeven door jongeren, peer‑educators, en andere ervaringsdeskundigen. De persoonlijke verhalen over geld en de gevolgen van bepaalde keuzes, hebben veel impact bij leerlingen. Docenten kijken mee, zodat ze de lessen later zelf kunnen geven. Daarnaast gaat de sectie economie ook docenten die geen economie geven, trainen in financiële educatie. Verder organiseren we een lezing tijdens de Week van het Geld voor de eerste klassen en voor 4 havo, 4 vwo en 3 mavo.

We maken gebruik van taakuren om docenten te betrekken bij het ontwikkelen van vakoverstijgend lesmateriaal. We kunnen hun creativiteit goed gebruiken om haakjes in hun lessen te vinden om de geldthema’s te behandelen. Denk aan teksten voor moderne vreemde talen of een koppeling met biologie rondom duurzaamheid en consumptie, zoals fast fashion. Zo komt financiële educatie steeds terug.

Het effect van ons programma meten we. Wanneer we iets nieuws, zoals een pilot, starten, doen we een nulmeting bij leerlingen. Daarmee brengen we kennis, houding en gedrag ten opzichte van financiële verleidingen in kaart. Aan het einde van de periode herhalen we deze meting. Dat helpt ons om zicht te krijgen op wat het programma daadwerkelijk oplevert, al blijft gedrag meten altijd complex.

Ouders betrekken we waar mogelijk, bijvoorbeeld via ouderavonden rondom de profielkeuze en de overgang naar achttien jaar. We stimuleren dat er thuis wordt gesproken over inkomsten en uitgaven en bieden ouders daarvoor handvatten. Zoals via een training ‘financieel volwassen worden’ met een duidelijke tijdlijn van belangrijke momenten tot aan het achttiende levensjaar. We weten dat we daarmee niet alle ouders bereiken, maar alle beetjes helpen.”

Over het Spinoza Lyceum

Het Spinoza Lyceum is een Dalton middelbare school in Amsterdam met mavo-, havo- en vwo- niveau en 1300 leerlingen.

Of lees de Geldspecial