Da Costaschool: We leren leerlingen bewuster en verantwoorder keuzes te maken

Door financiële educatie structureel te integreren in het onderwijs wil de Da Costaschool in Bodegraven leerlingen financieel weerbaarder maken. Zo bereiden leerkrachten hen voor op een wereld vol (digitale) verleidingen. Linda Humme, leerkracht en coördinator financiële educatie en digitale geletterdheid, vertelt hoe ze dat hebben aangepakt.

Humme: “Door de subsidie die we hebben gekregen, konden we echt met financiële educatie aan de slag gaan. Maar de motivatie daarvoor was er al langer. Vanuit mijn rol als coördinator digitale geletterdheid kwam ik voortdurend onderwerpen tegen die met geld te maken hebben: online aankopen, in-game aankopen, reclames en verleidingen op sociale media."

Geld is minder tastbaar, wel belangrijk

"Geld is steeds minder tastbaar geworden, onder meer door online en met pin betalen. Daarnaast groeien kinderen op in een digitale wereld waarin geld bijna onzichtbaar is. En dat maakt het juist ingewikkeld voor hen. Ze klikken op een knop en iets is al gekocht. Dan zeggen ze: ‘Juf, ik heb online geshopt’, zonder te beseffen dat daar écht geld achter zit. Ook staat onze school in een wijk waar niet ieder gezin financieel even ruim zit. Geld is dan wel een thema. We weten ook dat sommige ouders moeite hebben om rond te komen en dat laaggeletterdheid daarbij een rol kan spelen."

“We merken dat veel leerlingen wel kunnen omgaan met geld, maar vaak niet begrijpen wat er precies gebeurt. Ze weten niet waar geld vandaan komt, hoe online betalen werkt of wat de gevolgen zijn van bepaalde keuzes. Dat baarde ons zorgen. Zeker omdat vooral kinderen kwetsbaar zijn voor beïnvloeding en online verleidingen. Het doel dat we voor ogen hebben, is daarom helder: we willen dat leerlingen later bewuster en verantwoorder keuzes maken rondom geld. Dat ze kritisch nadenken, niet zomaar ergens in trappen en begrijpen wat de risico’s zijn van online betalen. We hopen dat zij eerst goed nadenken voordat ze klikken en straks zeker geen geldezel worden."

Opbouw doorlopende leerlijn

"We hebben er bewust voor gekozen om financiële educatie niet als los vak of project aan te bieden. We wilden geen extraatje, maar iets wat écht onderdeel uitmaakt van ons onderwijs. Daarom integreren we dit onderwerp in bestaande vakken zoals rekenen, taal en digitale geletterdheid. Dat vraagt aan de voorkant wel meer denkwerk. Maar het voordeel is dat het onderwerp regelmatig terugkomt en daardoor beter beklijft.

Als vertrekpunt hebben we de Nibud-leerdoelen en de SLO-kerndoelen genomen. Daarna hebben we alles wat we al deden weggestreept. Zo zat rekenen met geld al in het vak rekenen verwerkt, maar de betekenis áchter geld was nog onderbelicht. Vervolgens hebben we per bouw bepaald: wat past hier en wat ontbreekt er nog?

In de onderbouw, groep 1 en 2, laten we de leerlingen kennismaken met het begrip geld. Leerlingen spelen winkeltje en leren begrippen als kopen, verkopen en betalen. Wat we hieraan bewust hebben toegevoegd, is het gesprek over de betekenis van geld. Waar komt geld vandaan en waarom gebruiken mensen het? Het gaat dus nog niet om bedragen, maar om het leren begrijpen van het fenomeen geld.

In groep 3 en 4 wordt het wat concreter. Leerlingen leren geld tellen, kleine bedragen afrekenen en omgaan met wisselgeld. Nieuw in deze fase is dat we expliciet aandacht besteden aan eerlijk ruilen en goede keuzes maken: Waarom is geld ooit uitgevonden, wanneer is iets eerlijk en waarom kun je geld maar één keer uitgeven?

In de middenbouw, groep 5 en 6, komt daar het digitale aspect bij. Leerlingen leren verschillende manieren van betalen kennen: contant, pinnen en online betalen. We hebben hier onderwerpen toegevoegd als veilig betalen, omgaan met pincodes en het herkennen van verleidingen, bijvoorbeeld in online reclame of games.

In de bovenbouw, groep 7 en 8, staat verantwoordelijkheid centraal. Leerlingen leren omgaan met inkomsten en uitgaven, krijgen inzicht in bankieren en kennen het verschil tussen een betaal- en spaarrekening. Ook besteden we aandacht aan risico’s, zoals achteraf betalen, online aankopen en het fenomeen geldezels. Dat zijn onderwerpen die eerder nauwelijks aan bod kwamen, maar juist nu actueel zijn.”

Werken aan ‘ik-doelen’

"Al deze doelen hebben we vertaald naar duidelijke ‘ik-doelen’. Dat vergroot het eigenaarschap van een vak en ook de motivatie: leerlingen weten wat ze leren en waarom. Het gaat dan niet alleen om ‘ik kan rekenen met geld’, maar ook om ‘ik kan verleidingen herkennen’, ‘ik weet hoe ik veilig betaal’ en ‘ik begrijp dat geld niet gratis is’. Door deze doelen te koppelen aan bestaande vakken en ze regelmatig kort te laten terugkomen, is financiële educatie een vanzelfsprekend onderdeel geworden van ons onderwijs."

“Dat vraagt ook iets van het team. Integreren kost denkwerk en niet iedere leerkracht voelt zich meteen zeker bij dit onderwerp. Daarom maken we het zo laagdrempelig mogelijk. We delen materialen in een gezamenlijke GoogleDrive en tijdens studiemomenten laat ik lesmaterialen zien die collega’s kunnen gebruiken, zodat een leerkracht kan kiezen wat bij de klas past."

Mix van eigen en bestaand lesmateriaal

"We proberen het eerst zelf uit, evalueren daarna de lesmaterialen en tot slot delen we alles binnen onze scholenstichting. We gebruiken een mix van zelfontwikkeld en bestaand lesmateriaal. Zo maak ik veel korte activiteiten en gespreksopdrachten voor in de klas, maar we gebruiken ook losse materialen. We maken een keuze uit gratis materialen van onder meer Wijzer in geldzaken, Eurowijs, het Grote Geldspel en het Nationale Geldexamen. Daarnaast ontwerp ik uitdagingen die leerlingen met algoritmes en fysieke materialen proberen op te lossen. Die zijn al onderdeel van onze leerlijn digitale geletterdheid, maar pas ik aan naar uitdagingen met geld. Bijvoorbeeld: schuif de euromunt met de robot naar de spaarpot. We kijken altijd kritisch of het past bij onze leerlingen en of het aansluit op hun leefwereld.”

“Ook de ouders betrekken we bewust. Zij maken namelijk ook keuzes in verleidingen en het onzichtbare geld. Daarom besteden we aandacht aan geldthema’s in onze oudercommunicatie en organiseren we ouderbijeenkomsten. Laatst was er bijvoorbeeld een ouderavond over cybercriminaliteit samen met de politie. Daarnaast kiezen we vaste momenten in het jaar waarop we extra aandacht geven aan geld, zoals rond Black Friday, tijdens de Week van het Geld en richting de zomervakantie. Zo blijft het onderwerp leven, niet alleen op school maar ook thuis.”

Over de Da Costaschool

De Da Costaschool is een christelijke basisschool in Bodegraven met ongeveer 200 leerlingen. 

Of lees de Geldspecial